Dit stuk is in februari 2011 verschenen in het vakblad voor ontwikkelingssamenwerking, Vice Versa. Het is een samenvoeging van drie eerder geschreven stukken.

De uitslag van deze MFS-ronde (overheidssubsidie voor OS-organisaties) leverde nogal wat reacties op vanuit de Nederlandse NGOs. Vrijwel uit alle hoeken kwamen geluiden over hoe hard organisaties worden getroffen en hoe dit ‘de allerarmsten’ zal raken.

Hoewel begrijpelijk zijn de klachten zinloos en onnodig. Meer geld komt er in ieder geval niet bij. Slimmer zou het zijn om naar de toekomst te kijken. Om allerlei ontwikkelingen die volop gaande zijn te leren kennen en in te zetten voor de sector. Er gaat een wereld voor je open als je verder kijkt dan de subsidiepot diep is. Met kijken naar wat je wél hebt en kan doen, in plaats van mokken over wat je niet krijgt, helpen NGOs de allerarmsten het best.

Het is meer dan duidelijk dat het hoog tijd is voor de sector om te veranderen, te innoveren. Het was aanleiding om eens na te denken over de NGO van de toekomst. Bij deze een voorzet, met enkele trends die ingezet zouden kunnen worden.

De NGO van de toekomst stelt zich ten eerste op als ultieme netwerkorganisatie. Ze is een verbinder, binnen én tussen samenlevingen. Wat haar uniek kwalificeert voor die rol is dat ze een universeel doel nastreeft. Een doel dat dwars door alle samenlevingen wereldwijd hetzelfde is. Ze wil de wereld verbeteren en de status quo van ongelijkheid doorbreken.

Ondernemen

Hiertoe heeft deze NGO iets unieks en waardevols in handen. Iets waar ze vooralsnog bijna niks mee doet: Een groot netwerk in landen die voor anderen zeer moeilijk toegankelijk zijn. Toegang tot lokale kennis en gebruiken. Ervaring met het werken in lastige omstandigheden.

En het gaat nou net om landen met interessante groeicijfers: 5%, 6%, 7% en meer de afgelopen jaren. En is de groei niet zo hoog, dan hebben ze op zijn minst enorme onontdekte markten met veel potentie.

De NGO van de toekomst is in de unieke positie om met dat netwerk echt iets te doen. Als middle-man tussen ondernemers hier en daar. Als aanbieder van zeer waardevolle kennis. Als adviseur van startende ondernemers, hier en daar. Als verbinder tussen continenten, culturen en economieën. Als facilitator dus.

En het kan nog een stapje verder. Bemiddel of adviseer bijvoorbeeld alleen onder voorwaarde dat starters op een nieuwe plek echt invulling geven aan sociaal ondernemen. Denk mee hoe een bakker, een wegenbouwer of een softwarebedrijf, samen met lokale partijen, kan ondernemen met positieve impact op haar omgeving.

Albert Heijn die advies en ondersteuning krijgt bij uitbreiding naar Tanzania, onder voorwaarde dat er een ultra-low-budget label komt voor de allerarmsten. KPN die mobiel internet naar Benin brengt en kan aansluiten bij lokale partners als het ook gratis accesspoints opzet in afgelegen communities.

Zwermen

Zo’n nieuwe rol vergt innovatief vermogen. Het vraagt van organisaties om buiten bestaande kaders te denken en te komen met andere concepten en ideeën. Dat is niet altijd gemakkelijk, maar wordt een stuk eenvoudiger door gebruik te maken van een nieuwe trend.

Deze trend speelt zich al enige tijd af op het gebied van werk. Ze kan heel breed als ‘zwermen’ worden gekwalificeerd. De ontwikkelingssector kan er veel van leren, en het kan inspireren tot een geheel nieuwe aanpak. Het maakt namelijk ongekende resultaten mogelijk.

Zo werd Estland ruim twee jaar geleden in één dag schoongemaakt. Duizenden vrijwilligers hielpen mee en ruimden al het zwerfafval in het bosrijke land op. Binnen vijf uur. Voor € 500.000,-. Hetzelfde resultaat zou de overheid drie jaar en € 22 miljoen hebben gekost.

In Nijmegen opende afgelopen jaar co-werkplek de Waarmakerij haar deuren. Niet voor de opgestelde begroting van enkele tonnen, maar zonder budget. Binnen een maand waren de plannen een feit: een gebouw (gratis), internet (gratis en extra snel geleverd), meubilair (ongebruikt en bezorgd) en zo gaat de lijst door. Nu werken er dagelijks tientallen mensen en wordt de Waarmakerij zonder geld draaiende gehouden.

Er is iets gaande dat dit mogelijk maakt, niet alleen in Nederland, maar ook ver daarbuiten. Op verschillende momenten en op verschilende plekken komen groepen mensen samen. Het zijn vernieuwers, sprekers, denkers en pioniers. Zelfstandig professionals, of voorlopgers in organisaties. Ze zijn te vinden bij Seats2Meet, bij Stand Up Inspiration, bij UZ, in het bos bij het Natural Networking Festival, op het 1%EVENT, in de Waarmakerij en meer van dat soort plekken.

Het zijn mensen met een uiteenlopende achtergrond, die één ding gemeen hebben: hun werk is hun passie. Ze doen niet wat ze moeten doen, maar houden zich bezig met wat ze willen doen. Vaak werken ze maar een deel van hun tijd voor geld, de rest vullen ze in met wat ze leuk vinden.

Ze vertonen zwermgedrag: als een zwerm vogels groepen ze samen rondom een bepaalde uitdaging, om hier samen aan te werken. In steeds wisselende samenstelling en op wisselende plekken, en slechts zo lang bij elkaar als nodig is. Hoe onbetrouwbaar en chaotisch het ook klinkt, juist in die zwerm zit de kracht.

Er binnen is namelijk veel meer ervaring met verschillende omgevingen, uitdagingen en samenwerkingen aanwezig dan in een traditionele, vaste groep. Het kader waarbinnen wordt gedacht, het netwerk en de bagage die binnen handbereik liggen, zijn gigantisch.

Zet een groep pioniers en vernieuwers bij elkaar en voer ze met een vraagstuk, een uitdaging. Hoe je als sector of organisatie hetzelfde kan bereiken met maar 80, 70 of zelfs 60% van je budget. Hoe je duurzaam ondernemerschap kan introduceren hier of daar. Hoe je sociale overwaarde – wat we met z’n allen teveel hebben maar dat niet op de juiste plek ligt – kan inzetten om het nu ontstane gat te vullen.

Deze trend wordt in andere sectoren allang herkend. Er wordt gretig op ingespeeld. De overheid, grote bedrijven en slimme ondernemers zien kansen en zetten de zwerm in voor hun idee. Met crowdsourcing, co-creation en open spaces. En dat het werkt, wordt keer op keer bewezen.

Platform

Met goed inzetten van zwermen en een ondernemende instelling is het een kleine stap naar waar écht de toekomst ligt van een NGO: het platform. In de ICT wordt erover gesproken als de heilige graal, maar ook in andere sectoren kan het principe goud waard zijn.

Een platform in de ICT is jouw systeem, waar anderen zelf en onafhankelijk op kunnen doorbouwen. Een basis waarmee kan worden gewerkt, en waarvan je vooraf geen idee hebt welke vernieuwingen erop gerealiseerd gaan worden. Met als resultaat dat de creativiteit van de massa (een enorme zwerm) zorgt voor een ongekend scala aan toepassingen.

Windows bijvoorbeeld is een platform. Maar ook de iphone, waarvoor dagelijks honderden applicaties worden gemaakt. Of facebook, het sociale netwerk waarvoor iedereen zelf een facebook app kan maken en zo toegang heeft tot ieders vriendennetwerk. Heb je eenmaal een goed platform bedacht, dan zit je als softwaremaker gebeiteld.

Nou betoog ik geenszins dat NGOs moeten gaan werken als Apple of Microsoft. Maar de onderliggende principes zijn heel interessant.

De NGO van de toekomst kan namelijk ook een platform zijn. Een framework voor globale verandering, een plek waar kennis, ervaring en alles dat te maken heeft met het veranderen en verbeteren van globale verhoudingen samenkomt. En die zo is ingericht, dat anderen er zelfstandig op kunnen voortbouwen.

Om zo’n platform te zijn (én te blijven) is vernieuwing van cruciaal belang. De NGO van de toekomst loopt daarom mee in de voorhoede van innovatie. Ze signaleert als eerste nieuwe trends en maakt ze zich eigen. Ze is continu bezig met het vertalen van deze trends voor haar platform, en ze in te zetten voor haar doel: globale verandering.

De sector zou deze kans moeten benutten. Het moment waarop je door bezuinigingen wordt gedwongen te veranderen, is er één om met beide handen aan te grijpen. Nog nooit was het zo makkelijk om grote groepen mensen en organisaties te bereiken, te boeien en te inspireren tot actie. Zet de deur open, ga naar buiten. Haal kennis en ervaring uit onwaarschijnlijke hoeken, en laat je verrassen door wat er gebeurt.

Dit is hét moment voor ondernemen, zwermen en een platform. Het moment om de NGO van de toekomst vorm te gaan geven.

Tagged as: ngo, toekomst, vice versa